Ankara'da Hafriyat Döküm Sahaları ve Döküm Süreci

Bir fabrika temeli ya da kanal kazısı başladığında, ilk dolu kamyon sahadan çıkarken bir soru doğar: Bu toprak nereye gidecek? Ankara'daki hafriyat döküm sahaları bu sorunun yasal cevabıdır. Kazı toprağı yalnız belediyenin gösterdiği ve izin verdiği tesislere dökülebilir. Malzemenin yolu bir belgeyle kayda geçer ve döküm bedeli ton üzerinden alınır.

Güncel saha listesi ve kabul koşulları için başvurulacak yer, Büyükşehir Belediyesi'nin Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı ile sahaları işleten ANKET AŞ'dir. Döküm ücretini ise Büyükşehir Belediye Meclisi belirler. Bu yazı liste ya da rakam vermiyor, süreci anlatıyor. Döküm yerini kimin belirlediğini, belgenin nasıl işlediğini, bedelin nasıl alındığını ve döküme giden malzemeyi yasal yoldan nasıl azaltabileceğinizi adım adım görebilirsiniz. Dayanağımız Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ile Büyükşehir'in kararları; madde numaraları bu yönetmeliğe aittir.

Ankara'da hafriyat döküm yerlerini kim belirler?

Yönetmelik bu konuda açıktır. Hafriyat toprağı, belediyenin ya da mahallin en büyük mülki amirinin gösterdiği ve izin verdiği geri kazanım ve depolama tesislerine götürülür. Bu tesislerin dışında herhangi bir yere döküm de dolgu da yasaktır (md. 13). Yasak yalnız kamyonu kullananı değil, toprağı çıkaranı da bağlar.

Ankara'da hafriyat taşıma izinlerini Büyükşehir Belediyesi'nin Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı verir. Döküm sahalarının işletmesi ise 23 Mart 2018 tarihli Büyükşehir Meclisi kararıyla on yıllığına ANKET AŞ'ye bırakıldı.

Güncel döküm sahası listesi nereden öğrenilir?

"Ankara hafriyat döküm yerleri" diye aradığınızda birbirini tutmayan listelerle karşılaşırsınız. Sahalar zamanla dolar ya da kapanır, yerine yenileri açılır. Birkaç yıl önceki bir liste bugünü göstermeyebilir.

Bu yüzden bu yazıda saha adı yok. Güncel listeyi girişte andığımız iki adresten alın: Büyükşehir'in çevre birimi ve ANKET AŞ.

Saha seçimi maliyeti de belirler. Kamyonun bir turu yükleme, gidiş, döküm ve dönüşten oluşur. Saha uzaklaştıkça tur uzar ve aynı kazı temposunu korumak için sahaya daha çok kamyon girmesi gerekir. Sincan'daki bir OSB parseli için en yakın açık sahanın hangisi olduğu, nakliye teklifinin en belirleyici kalemlerinden biridir. Bir seferin nasıl planlandığını hafriyat nakliyesi sayfamızda adım adım anlattık.

Döküm süreci adım adım

1. Belgeyi toprağı çıkaran alır

Belgeyi, kazıdan malzeme çıkaran taraf alır. Bu, işin kurgusuna göre yapı sahibi de olabilir, yüklenici de; yönetmelik ona "üretici" der. Üretici, Atık Taşıma ve Kabul Belgesi almak zorundadır. Yönetmeliğe göre büyükşehirlerde bu belge işin yapıldığı ilçenin belediyesinden alınır (md. 23). Ankara'daki başvuru adımlarını ilçe belediyesinden ve Büyükşehir'in Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı'ndan teyit edin.

2. Belge üç tarafı birbirine bağlar

Belgenin üç bölümü vardır: biri üreticiye, biri taşıyıcıya, biri malzemeyi teslim alan tesise ayrılır. Belge dört nüsha düzenlenir. Biri düzenleyen kurumda kalır; diğer üçü üreticiye, taşıyıcıya ve tesise verilir. Böylece malzemenin nereden çıkıp nereye gittiği üç ayrı elde kayıtlıdır.

3. Taşımayı izinli araç yapar

Yönetmelik üreticiden, atığını taşıma izni almış araçlarla taşımasını ya da taşıtmasını ister (md. 23). Taşıma izni, taşıyıcının belediyeden aldığı ayrı bir belgedir (md. 24). Yükümlülük üreticiden başladığı için nakliyeyi başkasına vermek, sorumluluğu da devretmek anlamına gelmez.

4. Tesis teslim alır, belge tamamlanır

Malzeme tesise ulaştığında belgenin tesise ait bölümü de doldurulur; yönetmelik belgenin eksiksiz doldurulmasını ister. İnceleme ve denetim sırasında belgenin bütün taraflarca gösterilmesi zorunludur (md. 23).

Hafriyat döküm ücreti nasıl belirlenir, kim öder?

Tarife Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla belirlenir ve son iki yılda birden çok kez değişti. Güncel tutarı teklif verene sorun; teklifte hangi tarihteki tarifenin esas alındığı yazılı olsun. Tarifenin kendisini Büyükşehir'den teyit edebilirsiniz.

Bedeli kimin karşıladığının cevabı yönetmelikte: atığın bertarafı için gereken harcamalar üreticiye aittir (md. 5). Bedeli sahada kim öderse ödesin, maliyet teklif yoluyla işi yaptırana yansır. Teklifte döküm bedelinin nakliye fiyatına dahil mi, ayrı bir satır mı olduğuna bakın.

Bir ayrıntı daha var: kazı metreküple ölçülür, döküm bedeli tonla alınır. Aradaki dönüşümü malzemenin cinsi belirler; kaya, aynı hacimdeki topraktan ağırdır. Bu hesabı hafriyat m³ fiyatı nasıl hesaplanır yazımızda örnekle anlattık.

Döküme giden malzemeyi azaltmanın yasal yolu

En ucuz sefer, hiç yapılmayan seferdir. Yönetmeliğin sırası da böyledir: kazıdan çıkan toprak için ilk adres, işin yapıldığı sahadır (md. 14). Parselin bir yanı kazılırken öteki yanı dolgu bekliyorsa uygun malzeme sahada kalabilir. Malzemenin dolguya uygun olup olmadığını deney sonuçları, ne kadarının kalabileceğini kazı-dolgu hesabı söyler.

İki şey bu hesabı bozar. Birincisi bitkisel topraktır. Kök ve organik madde taşıyan bu üst katman dolgu malzemesi değildir; yönetmelik onu ayrı toplatır (md. 14). İkincisi karışık yüktür. Yönetmelik, hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarının karıştırılmamasını esas alır (md. 5). Temiz toprak ile moloz aynı kasaya girdiğinde ikisini sonradan ayırmak zordur.

Sahada ne kadar malzemenin kalabileceğini ve tesviyenin sırasını dolgu ve tesviye sayfamızda anlattık.

Boş arsaya dökmek neden çözüm değil?

Yönetmeliğe aykırı dökümde Çevre Kanunu'nun yetkili kıldığı merciler işlem yapar (md. 46). Ceza tutarları her yıl güncellendiği için burada rakam vermiyoruz. Belge düzeni de malzemenin izini kazının yapıldığı parsele kadar sürer. "Yakındaki boş arsaya dökelim" teklifi kulağa ucuz gelir, ama sorumluluk kamyonla birlikte gitmez.

Teklif almadan önce sorulacaklar

• Malzeme hangi tesise gidecek, saha ne kadar uzakta?
• Tesisin kabul koşulları ve çalışma saatleri teyit edildi mi?
• Atık Taşıma ve Kabul Belgesi'ni kim, ne zaman alacak?
• Bitkisel toprak ve varsa yıkıntı atığı ayrı mı toplanacak?

Sık sorulanlar